2015-01-22

Mandala według katolików

Katolicka reakcja na słowiańskie mandale:

Mandala - technika psychologiczno-pedagogiczna czy religijna inicjacja? Orientalne i okultystyczne inspiracje kursów dla nauczycieli

Coraz częściej słyszymy nie tylko w obszarze psychologii, ale też pedagogiki słówko pochodzące z sanskrytu: "mandala". Okazuje się bowiem, że rozmaite tzw. mandale, w formie kolorowych kół, są popularyzowane dziś w szkołach jako uniwersalne, obiektywne i neutralne techniki psychologiczne, służące rozwojowi człowieka. Mnożą się książki i artykuły na ten temat, ale też powstają liczne podręczniki ćwiczeń dla dzieci. Czy autorzy tych wszystkich projektów, często powtarzający jak papugi jedni za drugimi niejasne definicje i niesprawdzone informacje, wiedzą dokładnie, co robią? Czy może jednak pokusa finansowa z racji wprowadzenia kolejnej nowinki pedagogicznej okazuje się silniejsza od wszelkiej prawdy? Bo przecież właśnie o prawdę tu chodzi i wynikające z niej dobro dzieci.

Mandala jako symbol psychologicznej "nadreligii"
Czym jest mandala? Mandala (skr. krąg, łuk, odcinek) wedle poważnych definicji naukowych to klasyczne pojęcie religijne. Jest to symboliczne przedstawienie sił kosmicznych w dwu- lub trójwymiarowej formie, które w buddyzmie tantrycznym w Tybecie odgrywa wielką rolę. W hinduizmie mandale służą rozbudzaniu świadomości identyczności z religijnie pojętą kosmiczną świadomością. Jest obraz, rysunek lub konstrukcja przestrzenna z różnokolorowego piasku, służąca jako pomoc dla oczu medytującego lub jako święty przedmiot w świątyni. Jest ona zazwyczaj poświęcona jednemu bóstwu lub określonemu rodzajowi bóstw. Oprócz swej funkcji jako obiektu medytacji mandale pełnią także funkcje relikwiarza, na którym medytujący składa przedmioty rytualne lub dary ofiarne, które podkreślają określony aspekt bóstwa, a czynności rytualne mają wywołać te atrybuty boskie.
Natomiast według przeciętnych i uproszczonych internetowych reklamówek, które powtarzają to samo w różnych wariantach, mandala to "rysunek na planie koła, tworzony w stanie zbliżonym do medytacji. Gotowa mandala odzwierciedla stan psychiczny autora, odkrywając między innymi to, co ukryte jest przed jego świadomością. Przemawia, podobnie jak sny, językiem barw i symboli. Po stworzeniu mandali możemy pokusić się o jej interpretację, patrząc na nią jak na obraz swojej duszy. Jednakże interpretacja taka nie jest konieczna, gdyż już sam proces tworzenia mandali jest terapią. Mandala porządkuje nasz wewnętrzny świat, pozwalając treściom z podświadomości przemieścić się w obszar świadomy. W ten sposób pomaga zrozumieć siebie i odnaleźć swoje miejsce w świecie zewnętrznym. Po jej stworzeniu poczujesz, że Twoje myśli są bardziej uporządkowane, a Ty sam - zrelaksowany" (fragment treści portalu internetowego).
Oto eufemistyczny tekst, który ukrywa lub pomniejsza - raczej z naiwności i niewiedzy - istotę religijnego rytu czy inicjacyjnej techniki, jaką jest mandala. Zwróćmy jednak uwagę, że mandalę tworzy się w stanie podobnym do medytacji. Jaka jest tu definicja takiego pojęcia: "relaksacyjna" czy "religijna"? Mówi się wprawdzie przez chwilę o duszy, ale już za moment przechodzi się na język terapii, relaksu czy podświadomości. Religia, duchowość i inicjacja zostały tu więc bezprawnie poddane swoistej "psychologizacji".
Takie intelektualne partactwo oraz metodologiczne nadużycie mamy na porządku dziennym, a jego ofiarami są nasze dzieci, ale nie tylko. Mamy tu bowiem do czynienia z manipulacją semantyczną i światopoglądową stosowaną często w sektach, która może odnosić się też do dorosłych - rodziców i nauczycieli. Dotyczy to manipulacji sumieniem w kwestiach wolności religijnej i naruszenia neutralności światopoglądowej w szkole, co postaram się zilustrować.
Do takiego osądu uprawnia nas sam autor powyższych treści. Wróćmy więc do tego samego tekstu, który choć przyznaje, że geneza mandali ma charakter religijny, dookreśla prawdziwe źródło jej "psychologicznej interpretacji". Otóż czytamy, że "słowo mandala pochodzi z sanskrytu, gdzie oznacza: cały świat, święty krąg, centrum lub koło życia. Hindusi nazywają tak okręgi rysowane podczas rytuałów religijnych. Jednakże historia mandali sięga dalej i szerzej - aż po koliste rysunki, będące najstarszymi symbolami religijnymi ludzkości niemal wszystkich kultur, od czasu paleolitu począwszy. Najwspanialszymi mandalami może się poszczycić buddyzm tybetański, w którym tworzenie i oglądanie mandali jest formą medytacji.
Także kultura chrześcijańska posiada swoje dzieła: witraże w kształcie rozet w średniowiecznych katedrach czy też serię mandali Giordano Bruno. Współcześnie mandale spopularyzował w Europie Carl Gustav Jung - współtwórca psychoanalizy, odkrywając mandalę jako sposób terapii. U swoich pacjentów zauważył, że w chwilach dezorientacji i utraty punktu odniesienia kreślą oni nieświadomie koliste rysunki. Uznając, że są one wyrazem dążenia do ładu i przedstawiają zjednoczenie zwalczających się przeciwieństw, wykorzystał tworzenie mandali i pracę z nimi do wyprowadzania pacjentów z nerwic, depresji i psychoz" [tamże, wszystkie podkreślenia A.P.].
Zbierzmy tezy światopoglądowe, propagowane w podobny sposób na licznych portalach internetowych i w licznych publikacjach, zawarte w tym krótkim tekście:
1) Wszystkie religie i kultury propagowały mandalę, najbardziej i najlepiej buddyzm tybetański i hinduizm. Mandale zbiorowe dotyczą właśnie wielkich religii świata: buddyzmu, hinduizmu, ale także alchemii, różokrzyżowców czy uznanych myślicieli jak Boehme, Bruno czy Blake (cechujących się raczej gnostyckim widzeniem świata). M. Harner w najbardziej popularnym podręczniku szamanizmu na świecie popularyzuje także mandale, wskazując na związki szamanizmu z buddyzmem. W obrzędach magicznych właśnie zakreślenie koła mandali stanowiło rzekomo ochronę przed złymi mocami lub wyznaczało obszar uzdrawiania. Mandale indywidualne to rysunki tworzone przez ludzi psychicznie chorych lub opętanych. Niekiedy także dzieci. Ich twórczość, która nie jest do końca świadoma i jakby częściowo automatyczna, ma wskazywać według Junga na powszechność mandali. Co to naprawdę może znaczyć, rozważymy potem.
2) Także rzekomo religia i kultura chrześcijańska propaguje mandale, która jednak została tu uznana za jedną z wielu, i ponadto postawiona w tym względzie na drugorzędnym miejscu. Buddyzm jest w tej kwestii prawdziwym "hitem", a chrześcijaństwo zawiera jedynie "ziarna" prawdy. Mamy tu ryzyko błędu religijnego "synkretyzmu" z jednoczesną tendencją do deprecjonowania chrześcijaństwa. Mandala staje się symbolem powszechnej "nadreligii".
3) Liczy się więc uniwersalny charakter mandali, co odkrywa rzekomo "psychologia" C.G. Junga, która programowo naucza zresztą jedności wszelkich przeciwieństw. Mandala, według Junga, stanowi praobraz, matrycę pełnej i doskonałej jaźni, zawiera w sobie obraz świadomości, podświadomości oraz odzwierciedla obszar nieświadomości zbiorowej ludzkości. Jej zadaniem jest przywrócenie równowagi między świadomym ja a nieświadomością, połączenie przeciwieństw, przywrócenie porządku i harmonii.
Jung pisze: "Dochodzimy do wniosku, że musi istnieć pozaświadoma predyspozycja w każdym człowieku, która potrafi stworzyć takie same lub podobne symbole we wszystkich epokach i miejscach". Ta "tożsamość treści nieświadomych pojedynczego człowieka ze swymi etnicznymi podobieństwami nie wyraża się jedynie w ich formie, lecz również w ich znaczeniu" (C.G. Jung, Mandala. Symbolika człowieka doskonałego, Poznań 1993, s. 112-113).
Ta powszechność mandali może jednak oznaczać powszechną intuicję Upadku i potrzebę Zbawienia. Może też być powszechną, magiczną pokusą utrwalania Upadku, jego reaktywacji w postaci egocentrycznej autonomii w swoiście pojętej doskonałości. Mandala jest wszakże symbolem "człowieka doskonałego". Jest to określenie bardzo dwuznaczne, której to dwuznaczności w świetle założeń Junga nie sposób zweryfikować.
Wszystkie wymienione powyżej aksjomaty można więc podważyć. Mamy pozorny argument z powszechności religii (często bardziej magii niż religii), a ponadto argument "psychologiczny", który jest rzekomo naukowy i neutralny, a więc możliwy do popularyzacji. Błąd petitio principi w pierwszym i drugim punkcie polega jednak na tym, że to właśnie Jung spolaryzował tezę o religijnej powszechności mandali, co jest bardziej sprawą jego tendencyjnej interpretacji niż nauki. Trudno jest bowiem w sposób naukowy odnieść się do wieloznacznej symboliki mandali. Hermeneutyka symboliczna w ogóle nie jest nauką, a Junga w szczególności, gdyż popełnia on wiele błędów metodologicznych, myląc naukę z religią czy psychologię z inicjacją. Zamazuje on granice pomiędzy światopoglądem a neutralną nauką, która mogłaby być podstawą właściwie pojętej pedagogiki.
Najważniejszy byłby argument trzeci, a więc problem wiarygodności C.G. Junga (1), a następnie - już niezależnie - fakt ukazania inicjacyjnego charakteru mandali - którego nie można sprowadzić bezzasadnie do psychologii - występującego szczególnie jasno w buddyzmie i hinduizmie (2). Mandala - nawet w ujęciu uproszczonym - popularyzuje więc zarówno ideologię Junga, ojca antropologii New Age, jak też inicjacje orientalnych religii. Na skutek też programowej nieostrości problemu mandali łatwo doczepiają się do tego pojęcia typowo okultystyczne ideologie i techniki (jak np. widzenie aury), które w taki sposób są beztrosko propagowane. Nie jest to zresztą dziwne, skoro konotacje Junga z okultyzmem są bardzo ścisłe i głębokie.

C.G. Jung - okultysta czy niewiarygodny naukowo "psycholog"?
W 1898 roku Jung zaczął się poważnie interesować okultyzmem. Dopiero w 1900 zdecydował, iż zostanie psychiatrą, i rozpoczął praktykę medyczną w Zürychu, a następnie w Paryżu. Kiedy dowiedział się, że jego 16-letnia kuzynka jest praktykującym spirytystycznym medium, uczynił ją obiektem swych badań. Jung, którego odpychały chłód, surowość i nieszczęśliwa wizja życia protestanckiej teologii, tym bardziej zainteresował się zjawiskami tajemnymi. Już w młodości czyta klasyków okultyzmu, jak siedem tomów E. Swedenborga, K.A. von Eschenmeyera, J. Kernera (autora słynnej "Jasnowidzącej z Prevost") i historyka mistyki J. Görresa. Interesuje się spirytyzmem, nazywając doświadczenia spirytystów "obiektywnymi zjawiskami psychicznymi".
Jung wierzy, że można poznać nocną stronę duszy (jej cień), badając takie zjawiska jak somnabulizm, hipnozę czy spirytyzm. Szukając wyjaśnienia zjawisk parapsychicznych, Jung zainteresował się seansami spirytystycznymi, które grono jego krewnych przeprowadzało z niespełna 16-letnią dziewczyną, H. Preiswerk, 6 lat młodszą od siebie kuzynką, którą hipnotyzował. Młody Jung przez dwa lata był aktywnym uczestnikiem tych seansów i ich wiernym kronikarzem; w końcu też stały się one zasadniczym tematem jego pracy doktorskiej "O psychologii i patologii tzw. zjawisk tajemnych" (1902, wyd. polskie, Warszawa 1991), w której powołuje się m.in. na spostrzeżenia S. Freuda.
Obecnie już wiadomo, że H. Preiswerk była także w tym czasie kochanką C.G. Junga (M. Brumlik, Gnostycy. Marzenie o samozbawieniu człowieka, Gdynia 1999, s. 254). Jej medialne wypowiedzi o charakterze seksualnym splatały się ze swoistym spirytystycznym misjonarstwem. Doświadczała ona siebie jako "małej czarnowłosej kobiety w wybitnie żydowskim typie, okrytej białą szatą, z turbanem na głowie, która rozumie i mówi w języku duchów (po hebrajsku)" (S. Zumstein, Preiswerk, C.G. Jungs Medium - Die Geschichte der Helly Preiswerk, München 1975, s. 74).
Jung więc nie mógł być neutralny także w sensie badań naukowych wobec kobiety, którą hipnotyzował i miał z nią relacje seksualne. Także te okoliczności stawiają pod znakiem zapytania naukowość nie tylko doktoratu Junga, ale całej jego postawy poznawczej. Wedle badacza okultyzmu C. Wilsona, "Jung potrafi wyczarować dowody na wszystko" (cyt. za: F. McLynn, Carl Gustav Jung, Poznań 2000, s. 391). Badacz psychologii E. Jones wyraził opinię, iż po okresie "doniosłych badań w zakresie skojarzeń i dementia praecox Jung popadł w pseudofilozoficzne rozważania i już nigdy się od nich nie wyzwolił" (E. Jones, Free associations, London 1959, s. 165).
Jak próbuje wykazywać G. Durand, francuski badacz symbolizmu, Jung nie posiada kryteriów, by odróżnić świętość od patologii (G. Durand, Wyobraźnia symboliczna, Warszawa 1986, s. 81). Jak stwierdza teolog A. Moreno, "chociaż Jung twierdzi, że jego postawa od początku jest neutralna, nie jest to ścisłe; postawa jego jest filozoficzna i znana od tak dawna jak sama filozofia" (A. Moreno, Jung, bogowie i człowiek współczesny, Warszawa 1973, s. 113). Jak zauważył też filozof H.-D. Mutschler, "Jung zbudował metafizyczną filozofię identyczności, która stale przechodziła we wzajemnie z nią związaną duchowość i mistykę, chociaż sam stale zapewniał, że nie uprawia nic innego, jak tylko przyrodoznawstwo" (H.-D. Mutschler, Fizyka i religia, Kraków 2007, s. 239). Ten brak rozróżnień i zastrzeżeń wyradza się w możliwość ideologii.
Już w doświadczeniu podczas doktoratu rodzi się zalążek znanych przedefiniowań Junga, które odnoszą się do zjawiska mediumizmu i spirytyzmu, w sposób wyraźnie redukcjonistyczny interpretując je wyłącznie w kategoriach psychiatrycznych i neurologicznych. Świat duchów i demonów został jednostronnie określony jako manifestacje naturalnie pojętej nieświadomości. Jest to kolejny przykład redukcji religii do psychologii. Jung przekracza więc kompetencje naukowca, propagując treści religijne gnozy, buddyzmu i hinduizmu oraz ideologie okultystyczne, jak alchemia czy astrologia, ale w szatach pseudonaukowej, pseudopsychologicznej nowomowy.
Taką drogę podpowiedziało mu jego doświadczenie. Jung później sam prowadził mediumiczno-spirytystyczne rozmowy z przewodnikiem duchowym, którego nazwał Filemonem, tak jakby był prawdziwym człowiekiem. Pisze we wspomnieniach: "Filemon reprezentował siłę, która nie była mną (...). To on nauczył mnie mediumicznej obiektywności, rzeczywistości duszy (...). Był dla mnie bardzo tajemniczą postacią. Czasami zdawał się bardzo realny, jak żywa osoba. Spacerowałem z nim po ogrodzie; był dla mnie tym, kogo Hindusi nazywają guru" (C.G. Jung, Memories, Dreams, Reflections, Pantheon 1973, s. 183).
Widać tu orientację Junga na hinduizm i buddyzm, które wyżej cenił od chrześcijaństwa. Jung pozostawał pod silnym wpływem filozofii A. Schopenhauera, który inspirował się hinduizmem i buddyzmem. Z psychiatrycznego punktu widzenia Jung mówił do samego siebie, a całe przeżycie z Filemonem mogłoby być określone jako epizod schizofreniczny, symptom psychozy nie różniący się w sposób istotny od urojeń i głosów pacjentów badanych przez Junga (por. F. McLynn, dz. cyt., s. 215).
Osoby niechętne Jungowi sugerują, że w latach 1913-1918 był on schizofrenikiem. Sama jednak arbitralna zamiana terminologii z głosów spirytystycznych na głosy nieświadomości nie niweluje możliwości zjawiska spirytyzmu jako takiego. Stąd można mówić też o opętaniu przez duchy. Tym bardziej że wedle teorii hinduskich (przy pomocy których Jung także próbował wyjaśnić swoje doświadczenie), guru, którzy prowadzą ludzi, mogą być postaciami z krwi i kości lub duchami. I choć większość ludzi prowadzona jest przez żywych guru, tylko szczególne dusze mają za nauczycieli duchy (por. F. McLynn, dz. cyt., s. 215).
Celem tak pojętej "terapii" wedle Junga jest absolutna jedność przeciwieństw, czemu ma służyć także medytacja mandali. Jung twierdzi też, że również czakry (ośrodki energetyczne) określa się niekiedy mianem "mandali". W tradycji tybetańskiej wierzy się, że wibracje mandali oddziałują na czakry, doładowując je i utrzymując w harmonii. Mamy tu więc jawną propagandę orientalnej i okultystycznej zarazem antropologii. "Holistyczna" jedność przeciwieństw ma więc charakter światopoglądowy i dotyczy także neutralizacji dobra i zła. Występuje ona w hinduizmie, buddyzmie, gnozie i kabale. Według hinduskiej tradycji żyjemy obecnie w ostatniej fazie Kali Yugi, w okresie upadku, pomieszania i chaosu. Kali Yuga nie jest jednak rozpatrywana jako zło absolutne, jako tragedia. Zmiana cykli - to nie więcej niż gra, poniekąd poważna i straszliwa, ale pozbawiona metafizycznej powagi. Jeśli bowiem wszystko jest wszystkim, to zło służy dobru, zaś dobro prowokuje zło.
Świadomość hinduska to świadomość "sakralna", niezdolna pomyśleć o czymś całkowicie negatywnym. To, co pozytywne, też jest dla hindusów czymś specyficznym. Najwyższym dobrem jest bowiem beznamiętna kontemplacja atmana przez ascetę. Natomiast dla ascetów, którzy czczą Sziwę, dobrem może być np. życie na cmentarzu, okradanie ludzi, rozpusta - wszystko to bowiem jest elementem "drogi Sziwy" i jest uważane za "pozytywną" realizację duchową. Dla chrześcijaństwa byłby to rodzaj satanizmu.
Z punktu widzenia ideologii holizmu "sakralna" etyka hinduizmu jest wzorcowa. To przykład całościowego podejścia, gdzie wszystko jest związane ze wszystkim, zaś czysto negatywna kategoria po prostu nie istnieje. To właśnie istota holizmu czy jedności przeciwieństw obecnych i propagowanych w mandali. Także "psychologia" Junga jest holistyczną (monistyczną) gnozą o synkretystycznej naturze, mając też charakter religijny i inicjacyjny. W każdym przypadku mamy do czynienia z inicjacją, nawet jeśli mandalę oddamy w ręce Junga, ale też nie możemy wykluczyć, że jej potężny inicjacyjny przekaz działa jakby niezależnie na każdego, kto nieostrożnie patrzy w tę stronę.

Religijny, kultyczny i inicjacyjny charakter mandali
Mandala ma w sposób oczywisty charakter religijny, kultyczny i inicjacyjny (mimo niezliczonych prób naturalizacji i psychologizacji tego doświadczenia. W rytuale tantrycznym mandalę uważa się za naczynie czy siedzibę bóstw. Tworzenie lub ewentualne niszczenie mandali dokonuje się według ściśle ustalonych reguł, które trzeba znać, by się w nich nie zagubić. Kreślenie mandali nie jest rzeczą prostą, zaś najmniejszy błąd, przeoczenie czy pominięcie unieważniają całe dzieło (podobnie jak w rytuale magicznym). W środku znajduje się obraz lub symboliczne wyobrażenie głównego bóstwa, które jest otoczone wieloma bóstwami niższej rangi usytuowanymi w porządku hierarchicznym, który określa zarówno ich wzajemne stosunki, jak i ich stosunek do głównego bóstwa.
Symbolika bóstw świadomości umieszczanych w mandali zależna jest od szkoły, w której mandala jest tworzona. Stąd też ich różnorodność oraz symboliczne różnice. Ponadto każde z bóstw może przybierać różne postaci. Można też często spotkać mandale, w których nie występują żadne wizerunki bóstw czy Buddów. Wówczas w mandali widoczne są jedynie nieskomplikowane symbole lub litery. Wynika to z wiary, że każde bóstwo posiada dwojaką naturę, grubą oraz subtelną. Także to tworzy pole do nadużyć, gdzie dziś za mandalę uważa się pentagram lub... krzyż, ale o zmienionym już znaczeniu.
Jeżeli w centrum mandali znajduje się gniewne bóstwo opiekuńcze, mandala jest znakiem przemijalności świata otoczonym miejscami grzebania ciał. U progu wielu mandali rysowane są przerażające figury demonów, których nie brak także przy wejściach do owych mandal architektonicznych, jakim są świątynie. Te straszliwe bóstwa to strażnicy, którzy mają strzec mandali, pełniąc funkcje nie tylko defensywne, ale i ofensywne: "przybrawszy postacie odpowiednie do walki z siłami, które mają przemóc, stają oni na progu świadomości, gotowi wkroczyć na teren innego królestwa i zająć tam trwałe pozycje" (G. Tucci, Mandala, Kraków 2002, s. 74).
Oczywiście przy takiej fenomenologii opisu pozostaje nieusuwalna dwuznaczność interpretacji, o jakie bóstwa i siły chodzi. Dlatego też ludzie chorzy, którzy odtwarzają powszechnie - jak twierdzi Jung - mandale, mogą być w istocie opętani lub kuszeni, podobnie jak sam Jung (który przekazuje im inicjacyjnie swoje własne doświadczenie), tym bardziej że często rysują w owych mandalach demony i węże (symbolika demonologiczna), co jest może odpowiednikiem gniewnych bóstw i demonów w tradycyjnej mandali azjatyckiej. Często w samym przeżyciu występują elementy negatywne, a nawet przerażające (podobnie jak u S. Grofa w eksperymentach z LSD). Widać u Junga tendencję przedefiniowania demonologii także w tej sytuacji (zob. A. Posacki, Psychologia i New Age, Gdańsk 2007). Koncepcja zdrowia psychicznego u Junga oparta na teorii całkowitości (doskonałość jako jedność przeciwieństw) uniemożliwia tego rodzaju rozeznanie duchowe.
Każde z mrocznych bóstw przybierających różne postaci w mandali posiada swój "holistyczny" odpowiednik w bóstwie dobrym, pomagającym człowiekowi w osiągnięciu oświecenia czy nirwany. Pokonanie złowrogich bóstw oznacza początek mandali, czyli obszar sakralny, dzięki któremu stopniowo można dążyć do oświecenia czy nirwany, czyli ostatecznej reintegracji ze świadomością absolutną. Jest to więc wyraźne odsyłanie do religii jako oświecenia, doskonałości, rzeczywistości absolutnej. Mandala stanowi środek pomagający w odnalezieniu samego siebie lub też w medytacji o tym, co transcendentne. Tego nie powinno być w pedagogice, to nie jest neutralne światopoglądowo. To jest inicjacja.
Kontemplacja mandali ma charakter inicjacyjny, gdyż kontemplujący mandalę na skutek jej odczytywania i przeżywania w głębinach własnej świadomości jej poszczególnych faz i stadiów dochodzi rzekomo do "duchowego wyzwolenia". Albowiem "neofita stopniowo, przebywając etapami drogę od jednego sektora swego diagramu do drugiego (tzn. od jednego stanu duchowego do drugiego, bardziej kompletnego, lecz który nie anuluje przecież poprzedniego, ale go tylko przezwycięża, wchłaniając w siebie), dociera do punktu centralnego. Wędrówkę tę adept może odbywać fizycznie, jak to się dzieje w przypadku wielkich mandal stosowanych w ceremoniach inicjacyjnych; wówczas inicjowany, przeszedłszy przez rozmaite części mandali, staje wreszcie w jej centrum cieleśnie i doświadcza w sobie mandalicznej katharsis, bądź też dzieje się to w jego umyśle, gdy - koncentrując się na rysunkach mandali - urzeczywistnia w sobie prawdy w niej się kryjące" (B. Tucci, dz. cyt., s. 121).
Psychologizacja inicjacji jest bezprawną formą psychologizacji duchowości i religii. Tym bardziej że pojęcie "podświadomości" jest tu na tyle nieostre, iż zawiera w sobie miejsce na zawłaszczenie lub przedefiniowanie religii jako pewnego rodzaju psychologicznej "nadreligii" wyrażonej w mandali (problem synkretyzmu). Gnoza mandaliczna jest tu interpretowana w duchu antropocentryzmu humanistycznego w kluczu areligijnym. Zmiana znaczenia nie zmienia jednak istoty rzeczy. Mandala jest często nazywana w tym kontekście kosmo- i psycho-kosmogramem, co w istocie nie zmienia jej religijno-magicznego charakteru. Stąd wizualizacja obrazów bogów czy bóstw, a zwłaszcza identyfikacja z nimi, może być dla chrześcijanina formą grzechu idolatrii, a także niebezpieczeństwem uprawiania spirytyzmu. Zwłaszcza przy założeniu działania zwodniczych duchów, które same szukają kontaktu z człowiekiem, a tym bardziej jeśli mamy do czynienia z inicjacją, nawet w stanie szczątkowym czy niedoskonałym.
Propaganda mandali nie ma dziś żadnych granic i powstaje na jej temat coraz więcej bezkrytycznych i ideologicznych opracowań. Dotyczy też coraz częściej małych dzieci wprowadzanych w tę inicjację pod szyldem terapii, estetyki (kolory) czy twórczości. Obecnie praca z mandalą coraz częściej wykorzystywana jest w tzw. arteterapii (która także dotyczy dzieci). Stosowana jest również w Kinezjologii Edukacyjnej oraz w reiki dla dzieci (!). Ideologia mandali, gloryfikując czy nawet ubóstwiając wyobraźnię, deprecjonuje w pedagogice krytyczny rozum, co jest zgodne z duchem czasu. Należy jednak głównie zwrócić uwagę na dokonującą się za sprawą mandali propagandę buddyzmu, hinduizmu, jungizmu, a także okultyzmu, oraz na możliwość inicjacji w owe duchowości, co byłoby pogwałceniem wolności sumienia w kwestii religii, a nawet zagrożeniem duchowym.
ks. Aleksander Posacki SJ
Artykuł z: Nasz Dziennik; Piątek, 31 sierpnia 2007, Nr 203 (2916)

Archived source

No comments:

Post a Comment